Như chúng ta đã biết một trong 5 nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” đó là rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh. Thiết nghĩ, đây là một nội dung quan trọng, gắn liền với các hoạt động giáo dục trong nhà trường. Thế giới đang có sự thay đổi sâu sắc về mọi mặt, khoa học kĩ thuật,công nghệ thông tin phát triển như vũ bão, tác động đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Một số các chuẩn mực đạo đức, quy tắc ứng xử, quy tắc sống cũng bị ảnh hưởng. Đặc biệt là thế hệ trẻ, các em dễ dàng học theo, bắt chước một số thói hư, tật xấu du nhập từ thế bên ngoài, trên mạng Internet.

Học sinh sống trong xã hội phát triển cần phải được trang bị những kĩ năng thích hợp để hòa nhập với cộng đồng, với xu thế toàn cầu hóa. Đối với học sinh, đặc biệt là học sinh bậc THCS cần phải được giáo dục một số giá trị sống, rèn luyện kĩ năng sống. Giáo dục giá trị sống, rèn luyện kĩ năng sống càng trở nên cấp thiết đối với thế hệ trẻ, bởi vì các em là những chủ nhân tương lai của đất nước. Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động,…Vì vậy, việc giáo dục giá trị sống, rèn luyện kỹ năng sống cho thế hệ trẻ là rất cần thiết.

Giá trị sống là sống với từng giá trị chứ không phải chỉ là nói về các giá trị đó. Cũng như khi dạy học, chúng ta phải quan tâm đến những việc chúng ta làm chứ không phải quan tâm điều chúng ta nói, phải quan tâm đến tâm trạng của đối tượng chứ không chỉ quan tâm đến kết quả của hoạt động.

Việc giáo dục kĩ năng sống sẽ không đạt kết quả nếu chúng ta không quan tâm đến giáo dục giá trị sống. Vấn đề đáng quan tâm ở đây là làm sao để giáo dục giá trị sống cho học sinh?

Như chúng ta đã biết, giá trị sống của mỗi cá nhân không thể tự nhiên mà có mà nó được hình thành nhờ vào quá trình tự nhận thức và sự trải nghiệm của mỗi người. Tuy nhiên giai đoạn quan trọng nhất và có ý nghĩa nhất là tuổi vị thành niên (9-10 tuổi đến 17-18 tuổi). Nhà trường giúp người học hình thành và phát triển hệ giá trị của từng người: Tâm lực, trí lực, thể lực - giá trị học thức, giá trị sống, giá trị tay nghề và lương tâm nghề, giá trị đóng góp..., giá trị tự khẳng định mình...

Các giá trị sống cần thiết, không thể thiếu đối với lứa tuổi vị thành niên.

v     Giàu tình yêu thương

v     Trung thực

v     Biết quan tâm đến người khác

v     Ham học hỏi

v     Siêng năng

v     Sống tôn trọng luật pháp

v     Yêu hòa bình

v     Biết nhận lỗi và biết tha thứ

v     Sống chủ động, tự tin

v     Chấp nhận thử thách và luôn vượt khó

v     ………..

Học sinh càng sở hữu nhiều các giá trị càng có thiên hướng trở thành nhân cách hoàn thiện, một công dân tốt, một nhà quản lí giỏi/một nhà lãnh đạo giỏi trong tương lai. Ngược lại càng thiếu hụt những giá trị sống càng ít có cơ hội thành công học đường và thành công trong cuộc sống.

Nhiều nghiên cứu cho thấy học sinh hiện nay thiếu hụt giá trị sống. Hậu quả là nhiều học sinh có những biểu hiện suy thoái về đạo đức, sống buông thả, bạo lực học đường, ứng xử thiếu vẫn hóa,…

Cả gia đình và nhà trường đã xem nhẹ hoặc chưa coi trọng đúng mức giáo dục giá trị sống. Nhiều học sinh hiện nay có những khoảng trống về giá trị do không được nuôi dưỡng trong những môi trường giàu cảm xúc tích cực, thiếu sự trải nghiệm thực tế. Những học sinh đó rất cần được nhà trường, gia đình bù đắp.

Giá trị sống của lứa tuổi thanh thiếu niên hiện nay có nhiều khác biệt với các thế hệ trước, nhiều giá trị được thế hệ cha ông coi trọng nhưng không được các bạn trẻ hiện nay coi trọng, ngược lại họ lại đề cao giá trị vật chất, khá dễ dãi trong quan hệ tình dục và có xu hướng bạo lực nhiều hơn…

* Các biện pháp tiến hành giáo dục giá trị sống nhằm rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh.

Theo các chuyên gia về giáo dục, giá trị sống không phải là tri thức được chuyển tải theo cách thông thường. Thậm chí giáo dục giá trị sống bằng lời khuyên, sự thuyết giảng đạo đức... thường không đem lại kết quả. Giáo dục giá trị sống chỉ thực sự hiệu quả chính bản thân học sinh được trải nghiệm thực tế, trải nghiệm cảm xúc,... dẫn đến thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi.

Học sinh, nhất là trẻ vị thành niên luôn có nhu cầu khẳng định, muốn dược thể hiện, luôn mong muốn khám phá các năng lực của bản thân và muốn phát huy những năng lực, sở trường của mình về một số lĩnh vực nào đó, chính vì thế giái trị sống của mỗi học sinh được hình thành bởi chính quá trình tìm kiếm, khám phá và trải nghiệm.

Đa dạng hóa các hình thức câu lạc bộ, tạo nhiều cơ hội để học sinh được trải nghiệm,...là những cách thức phù hợp nhất để giáo dục giá trị sống ở lứa tuổi vị thành niên.

Sau đây là những biện pháp giáo dục giá trị sống cụ thể.

          Giáo dục giá trị sống bằng những câu chuyện cảm động trích từ Quà tặng cuộc sống.

Câu chuyện thứ nhất.

Câu chuyện con thằn lằn

Đây là câu chuyện có thật ở Nhật Bản. Một người Nhật muốn sửa lại ngôi nhà đôi chút nên đã phá bức tường đi. Nhà ở Nhật thường có một khoảng rỗng nhỏ giữa các bức tường gỗ. Khi phá những bức tường, người đó nhìn thấy con thằn lằn bị mắc kẹt vì có chiếc đinh từ phía ngoài đóng dính vào chân nó.

Người ấy nhìn thấy vậy nên rất thương cảm, hết sức tò mò vì khi kiểm tra chiếc đinh, anh thấy nó được đóng từ khi mới xây, tức là từ 10 năm nay rồi. Chuyện gì đã xẩy ra vậy?

Thằn lằn sống như thế ở một khoảng trống trong tường suốt 10 năm không hề xê dịch. Điều tưởng chừng như quá dị thường, thậm chí là không thể.

Anh đã tự hỏi làm sao thằn lằn sống suốt 10 năm mà không hề đi một bước nào vì chân nó bị đóng đinh. Anh tạm ngừng làm việc, ngồi một góc quan sát thằn lằn, xem nó làm gì và có gì để ăn... Lúc sau không biết từ đâu xuất hiện thằn lằn khác, miệng ngậm thức ăn, bò về phía thằn lằn mắc kẹt.

Không biết thằn lằn mang thức ăn tới có họ hàng gì với thằn lằn mắc kẹt hay chúng cùng gia đình? Nó đã mang thức ăn tới trong suốt 10 năm, không mệt mỏi, không từ bỏ hy vọng. Nếu người Nhật kia không phá bức tường thì không biết sự yêu thương này còn tiếp tục đến bao giờ?

Lời bàn: Trong xã hội đầy đủ những tiến bộ về công nghệ thông tin, sự tiếp cận của chúng ta đối với thông tin ngày càng nhanh hơn, liên lạc ngày càng dễ hơn. Nhưng khoảng cách giữa con người với nhau... dường như mỗi ngày một xa hơn, con người dường như vô cảm hơn. Dẫu rằng ta luôn biết tình yêu thương luôn là một giá trị hiện hữu tạo nên bản chất cao thượng đáng tự hào nhất ở con người. Tuy nhiên hiện nay giá trị này đang bị xói mòn, nhiều trẻ em lớn lên trong sự vô cảm, bạo lực,…Câu chuyện buộc ta phải suy nghĩ về bài học nuôi dưỡng tình yêu thương ở mỗi con người.

         Cách thức thực hiện.

- Sử dụng giờ Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt chủ nhiệm,... cho các em nghe những câu chuyện cảm động (có thể sử dụng nhạc nền tạo cảm xúc) hoặc xem những video về những bài học có ý nghĩa.

- Sau đó yêu cầu học sinh viết lời bàn, hoặc rút ra ý nghĩa câu chuyện.

- Giáo viên sử dụng lời bàn gợi ý nói thêm về những giá trị sống tâm đắc.

Ở cách thức này, hoạt động của học sinh sau khi nghe câu chuyện quyết định thành công. Đó có thể là giáo viên đưa ra một số câu hỏi khơi gợi học sinh suy nghĩ về những giá trị sống, là tổ chức thi hùng biện, tranh luận và rút ra những giá trị sống.

         Câu hỏi, bài tập:

1.Yêu cầu học sinh viết tiếp lời bàn cho câu chuyện này.

2. Một tổ trọng tài được chỉ định đọc thẩm định, nhận xét và chấm điểm những lời bàn của học sinh. Những lời bàn hay nhất sẽ nhận phần thưởng và treo ở cuối lớp hoặc phòng đọc thư viện.

3. Từ những quan sát, trải nghiệm thực tế của bản thân và những suy ngẫm của câu chuyện, mỗi học sinh tự rút ra giá trị của tình yêu thương.

                                                                          (còn tiếp) Ngọc Bích